De Ziel van Utrecht: wijsheid voor het oprapen

Welke wijsheid ligt in Utrechts volksbuurten voor het oprapen? Hoe volks is Utrecht eigenlijk nog? Welke ongeschreven regels en gebruiken zijn er in de stad te vinden? En kennen we die allemaal wel?
Vandaag toert de VIPbus voor het eerst met deze vragen langs een aantal Utrechtse wijken. In elke wijk wordt bewoners gevraagd naar hun gebruiken en eigenaardigheden. We beginnen de zonnige ochtend in Wijk C, Utrechts bekendste volksbuurt en thuisbasis van het Volksbuurtmuseum en parkeren tussen de Jacobikerk en het monument voor Anton Geesink dat deze week geheel in bloemen is gehuld vanwege zijn overlijden. Het gesprek met Volksbuurtmuseumdirecteur Albert van Wersch komt dan ook al snel op deze lokale volksheld; en ook later blijkt dat dit overlijden de bewoners van Wijk C bezig houdt.

4949117491_798da893ec_b

Op straat
“Mogen we u iets vragen…weet u waar de volksbuurten van Utrecht zijn?”, vraagt de VIPcrew met kaart in de hand. “Dan zit je hier goed, dit wordt wel de Jordaan van Utrecht genoemd” horen we als reactie in Wijk C. Maar even later horen we in dezelfde straat “Nou, dan moet je niet hier zijn, dit is geen volksbuurt meer, je moet een blok verder zijn, daar is het nog wel een echte volksbuurt”.
Maar…wat is dat dan, een volksbuurt? Vaak wordt volks met asociaal geassocieerd, met onaangepast. Maar ook hoort daarbij een gevoel van saamhorigheid, directe en open omgangsvormen en ondernemingslust. Een nog verse bewoner van Wijk C: “Toen ik hier kwam wonen, zei iedereen ‘Zou je dat wel doen, dat is een slechte wijk’, maar ik voel me hier juist veilig. Mensen letten een beetje op elkaar en dat is voor sommigen misschien beangstigend, maar ik vind het wel prettig”. En wat vinden we van dat volkse, of dat nu positief of negatief wordt ervaren, nog terug in Utrecht?

4949149047_cd5c909e30_b 4949243425_86f279a13c_b

Utrecht kleurt rood
Gewapend met een kaart van Utrecht met toepasselijke legenda en met een handvol gekleurde stiften trekken we de wijk in. Bewoners die ons wel willen helpen, nemen de kleurstiften ter hand en kleuren hun eigen wijk in volgens VIPs legenda. Zo wordt er veelvuldig rood gekleurd (“Laat jij je gordijnen open? Mogen mensen naar binnen kijken?”) en ook bruin is populair (“Leen je spullen aan je buren?”). Blauw daarentegen (“Mogen mensen bij jou op de stoep voor je huis zitten?”) wordt nog wel eens overgeslagen, evenals groen (“Bied je stratenmakers of andere werklui koffie aan?”). De VIPcrew doet ook zo haar eigen observaties en ziet volop planten in de vensterbanken en tuinmeubilair in de voortuinen. Honden, al dan niet als wakers in huis genomen, zijn populair in de straten van Wijk C. In de Jan Meijenstraat wordt de VIPcrew getrakteerd op een bakkie koffie en in een van de gezellige buurtkroegen staat het bier al koud. Mensen zijn nieuwsgierig naar wat we aan het doen zijn en helpen ons graag verder. In de Jacobikerk worden we behalve op weetjes over de kerk ook getrakteerd op de geschiedenis van deze wijk.

4949209647_4bb43bb09b_b

Geliefde wijk
Na de lunch is het tijd om onze speurtocht voort te zetten in een ander deel van de stad. Oudwijk staat niet bepaald bekend als een volkse buurt, maar klopt dat wel? De VIPbus parkeert aan de rand van het Wilhelminapark in en trekt de wijk verder te voet in. De planten voor de ramen van Wijk C maken in Oudwijk plaats voor plakplastic op ooghoogte en de honden maken plaats voor katten, maar ook hier zijn volop bankjes op de stoep te vinden en groeten mensen ons en elkaar vriendelijk. Wel is er minder bedrijvigheid; in Oudwijk wordt zo op het eerste gezicht vooral gewoond en niet zozeer gewerkt. Een oude bewoner die er nog steeds zijn werkplaats heeft, beaamt onze observaties en vertelt hoe de wijk vroeger bruiste van de kleine zelfstandigen en winkeltjes. Wonen en werken gebeurde toen vanzelfsprekend vaker op dezelfde plaats. En dat veel mensen hier graag wonen, blijkt volgens een bewoonster wel uit de korte duur die huizen te koop staan. “Een geliefde wijk, een andere titel kan ik er niet voor bedenken”, antwoordt een bewoonster op onze vraag een titel of naam voor haar wijk te bedenken die de kern weergeeft. Ook hier heerst een ons-kent-ons-sfeertje op deze zonnige woensdagmiddag. Mensen groeten elkaar, maken een praatje, kinderen spelen met elkaar en deuren staan open.

LOGOFLICKRVoor meer foto’s en om te downloaden, klik hier.

Verder speuren
Als we kijken naar de kaarten die door bewoners van beide wijken zijn ingekleurd, dan zien we niet heel veel verschillen. Het volkse, voor elkaar zorgen, bedrijvigheid en openheid, komt in vele gedaantes voor en beperkt zich niet tot ‘echte’ volksbuurten, zo blijkt uit VIPs kleine steekproef van vandaag. Waar mensen samen leven en gelijkgestemd zijn, heerst al snel een gevoel van saamhorigheid. Dat de vensterbanken of de bankjes er anders uit zien, zijn misschien slechts uiterlijke verschillen. Dat dat wel verschillen zijn, die ook het imago van een wijk kleuren, doet daaraan geen afbreuk.

De VIPbus kleurt graag verder en vervolgt haar weg door Utrecht op zoek naar het volkse. Onze ambitie is Utrechts ongeschreven gebruiken en regels zichtbaar te maken en mensen te stimuleren ook met frisse blik naar onze stad te kijken. En mensen na te laten denken over de vraag ‘Wat kan ik doen om mijn straat levendiger te maken?’, geïnspireerd op de mooie kanten van de volksbuurt. Hou deze site in de gaten voor de resultaten van dit speurwerk.