Ieder mens zijn eigen muren

Door Aurora Peters

“Er zijn echt prachtige dingen gebeurd afgelopen zondag” vertelt Peter Bijl, de hoofdorganisator van de Culturele Zondag die in het teken stond van de val van de Berlijnse Muur. ‘Niemandsland’ was het thema die dag. Er werd stil gestaan bij het ijzeren gordijn, maar ook bij persoonlijke barrières: muren die tegenhouden wat je echt wil bereiken in het leven. VIP heeft in stijl van het concept, met drie checkpoints, grensuniformen ‘nieuwe stijl’ en veel stenen en een muur, het publiek willen uitnodigen en verleiden persoonlijke verhalen over (onzichtbare) muren en grenzen te delen.

De hele dag stonden op drie plaatsen in Utrecht zogenaamde grenswachters opgesteld in opvallende gele jassen. Bij deze checkpoints stelden zij vragen aan voorbijgangers over persoonlijke grenzen. De mooiste citaten werden op houten blokken geschreven die met een kruiwagen naar het Stadhuisplein werden gebracht. Aan het eind van de dag werd van deze stenen een muur gebouwd.

“Ik had in het begin toch wel verwacht dat mensen huiverig zouden zijn voor die vreemde figuren in een raar pak. Vooral omdat we zulke persoonlijke vragen stelden, maar er werd heel enthousiast gereageerd”, zegt Fleur Derogee, een van de grenswachters. “De meeste mensen moesten wel even goed nadenken, maar daarna kwamen de verhalen. Een grens is natuurlijk een heftig obstakel, maar zondag bleek ook dat juist een grens dingen openbreekt. Dat is eigenlijk heel tegenstrijdig.”

“Ik kreeg allerlei verschillende verhalen te horen”, vertelt Fleur. “De een sprak over beperkingen door de regering, de ander over gezondheid. Een vrouw was bijvoorbeeld manisch depressief en moest uitkijken dat zij niet over haar eigen grenzen heen ging. Weer andere mensen hadden te maken met een dubbele nationaliteit en het probleem dat ze maar één paspoort mogen hebben. Ook liepen er twee vrouwen uit Oost-Duitsland voorbij met heftige herinneringen. Voor hen was het natuurlijk raar dat de val van de muur zo gevierd werd in Utrecht.”

Carolien Zimmermann herkent de interesse die voorbijgangers toonden. Carolien is West-Berlijns van oorsprong en was zondag aanwezig om haar verhalen te delen. “Ik had uitvergrote foto’s meegenomen en opgeplakt, waardoor er meteen een gesprek ontstond. Ik heb verteld over de dreiging die destijds zo goed voelbaar was, want juist dat is voor buitenstaanders onbegrijpelijk”.

“Mensen reageerden heel open, omdat grenzen die je leven beperken zo herkenbaar zijn. Ook gaat de geschiedenis van de muur over de hereniging van mensen. Hereniging is een soort oerbehoefte die iedereen kent. Als twee mensen die bij elkaar horen na lange tijd herenigd worden, krijgen de meeste mensen toch een brok in de keel.”

Ook Peter Bijl vindt de aandacht die in Nederland aan het onderwerp besteed wordt begrijpelijk. “Het is een heel belangrijke gebeurtenis die qua afstand heel dichtbij plaatsvond. Twintig jaar is nog helemaal niet zo lang geleden,” zegt hij. “Veel mensen van onder de vijfentwintig jaar weten echter niet zoveel van het onderwerp af. Ze hebben natuurlijk wel geschiedenis gehad op school, maar ze willen meer weten. Dat was goed voelbaar dit weekend. We hebben mensen bewust gemaakt”.

Een hoogtepunt van de dag was natuurlijk de onderste steen die naar boven werd gehaald, waardoor de hele muur in elkaar stortte. De eer was aan de burgemeester van Utrecht, Aleid Wolfsen en Frans Timmermans van Europese Zaken. Voor de muur omging, deden de grenswachters eerst nog een soort choreografie: een ceremonie om een officieel tintje te geven aan de dag. Zodra de muur was gevallen liet het tegenover het Stadhuis gelegen kraakpand Ubica zich gelden. “Uit het raam hing een DDR-vlag, in het raam begon de band Staatseinde via een krakkemikkig soundsystem wat liedjes te spelen. In het Duits. En allemaal heel spontaan. Passender kon haast niet. Fantastisch, net als de hele dag.”(www.staatseinde.com).

Klik op de foto voor een uitvergroting

Meer youtube links over Niemandsland:
http://www.youtube.com/watch?v=Na2XvOnAzsg
http://www.youtube.com/watch?v=aJ5bX2SlzSQ
http://www.youtube.com/watch?v=6GzM1rCc4OQ

http://www.youtube.com/watch?v=OTzJK0aLQ40 is van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (Val vd Muur/Timmermans)
http://www.youtube.com/watch?v=zCb-rCVl0dk is Over de Muur door het Carillon van de Dom
http://www.youtube.com/watch?v=ejsbp5Duk3E is 99 Luftballons door het Carillon van de Dom
http://www.youtube.com/watch?v=BtV4tHjqIeo is de DDR-cultband Herbst in Peking
http://www.youtube.com/watch?v=4xaoTtxJVb4 is een teaser van Betonrot, de theatervoorstelling van theatergroep Wildvreemd die tijdens Niemandsland in premiere ging.

Klik hier om alle foto’s te bekijken of om te downloaden

LOCATIE EN MEER INFO: 
WWW.CULTURELEZONDAGEN.NL
ZA 7: 17.30 – 02.00
ZO 8: 12.00 – 18.00
Waar liggen jouw persoonlijke grenzen en welke Muur zou jij nog willen slechten? Bij Checkpoint Niemandsland staan charmante douaniers jou op te wachten. Wil je de slagboom passeren? Beantwoord dan een vraag over jouw idee van vrijheid. Ervaar en wordt bewust van wat jou tegenhoudt om te doen wat je zou willen doen. Maar daarmee ben je er nog niet. Op het Stadshuisplein wordt op deze Culturele Zondag De Muur opgebouwd. Welke persoonlijke muur zou jij nog willen laten omvallen? Schrijf jouw persoonlijke idee, of mening op een steen en bouw mee aan De Muur. En zoals het hoort valt De Muur aan het einde van de dag op spectaculaire wijze. Het is nu precies twintig jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel. Staatsecretaris Timmermans (Europsese Zaken) zal de onderste steen boven halen.
Kom langs bij de VIPbus op het Stadhuisplein voor een worst uit de VIPautomatiek en raak in gesprek over democratie of eenheidsworst.
Bijzonder zijn de grensuniformen ‘nieuwe stijl’ welke voor deze gelegenheid speciaal zijn ontworpen door de Utrechtse modeontwerper Irving Vorster (Irvinx)  in samenwerking met de voormalig Oost-Duitse ontwerpster Helga Schumann.